Fundacja rodzinna — co realnie daje, a czego nie załatwi

Fundacja rodzinna działa w polskim prawie od 22 maja 2023 r. Po trzech latach praktyki widać wyraźnie, w jakich sytuacjach naprawdę porządkuje sprawy rodziny, a kiedy okazuje się kosztowną nadbudową nad problemem, którego nie dotyka.

Do czego służy

Fundacja rodzinna gromadzi majątek — udziały w spółkach, nieruchomości, środki pieniężne — i zarządza nim według zasad, które fundator zapisuje w statucie. Rodzina nie dziedziczy wtedy pojedynczych składników majątku, tylko korzysta ze świadczeń wypłacanych na warunkach ustalonych z góry. To odpowiedź na typową bolączkę firm rodzinnych: rozdrobnienie udziałów między kolejne pokolenia i paraliż decyzyjny, który z tego wynika.

Co trzeba przygotować

• Fundusz założycielski — mienie o wartości co najmniej 100 000 zł, wnoszone przez fundatora.
• Statut — w formie aktu notarialnego; określa beneficjentów, zasady i tryb wypłaty świadczeń, kompetencje organów oraz to, co dzieje się z majątkiem po rozwiązaniu fundacji.
• Organy — zarząd oraz zgromadzenie beneficjentów; rada nadzorcza jest obowiązkowa, gdy beneficjentów jest więcej niż dwudziestu pięciu.
• Rejestracja — wpis do rejestru fundacji rodzinnych, który prowadzi Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim.

Zachowek: największa zmiana praktyczna

Ustawa o fundacji rodzinnej zmieniła też przepisy o zachowku. Fundusz założycielski i świadczenia otrzymane od fundacji można zaliczyć na poczet zachowku, a sam zachowek da się rozłożyć na raty, odroczyć jego płatność, a w szczególnych sytuacjach — obniżyć. Dla firmy rodzinnej to kluczowe: pozwala uniknąć sytuacji, w której jednorazowe roszczenie spadkobiercy drenuje kapitał obrotowy przedsiębiorstwa.

Czego fundacja nie załatwi

• Nie odcina długów fundatora sprzed jej powstania. Fundacja odpowiada solidarnie z fundatorem za jego zobowiązania powstałe przed jej ustanowieniem — nie jest narzędziem ucieczki przed wierzycielami.
• Nie zastępuje uporządkowania relacji w rodzinie. Statut rozstrzyga spory o pieniądze, nie o role. Jeżeli nie wiadomo, kto ma prowadzić firmę, fundacja tego nie rozstrzygnie.
• Nie służy do prowadzenia działalności operacyjnej. Zakres dopuszczalnej działalności gospodarczej jest ustawowo ograniczony, a jego przekroczenie ma konsekwencje podatkowe.

Zanim podejmiesz decyzję

Fundacja rodzinna ma sens, gdy majątek jest realnie wielopokoleniowy, a rodzina liczniejsza niż jeden sukcesor. Przy jednym następcy i prostej strukturze zwykle taniej i szybciej działa zmiana umowy spółki połączona z testamentem i umową o zrzeczenie się zachowku.

Zasady opodatkowania fundacji rodzinnych i wypłacanych przez nie świadczeń były przedmiotem zmian legislacyjnych — przed podjęciem decyzji sprawdź aktualny stan prawny albo poproś nas o weryfikację. Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej analizy sprawy.